गाव माहिती

भौगोलिक माहिती

गाव वर्णन

पिंपळखुटा हे अमरावती जिल्ह्यातील वरुड तालुक्यातील एक ग्रामीण गाव आहे. गावाची लोकसंख्या सुमारे 815-945 असून येथे विविध समाजाचे लोक सौहार्दाने एकत्र राहतात. गाव विदर्भ प्रदेशातील कृषी प्रधान क्षेत्रांपैकी एक मानला जातो.

भौगोलिक स्थिती:
गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण अमरावती सुमारे 80-85 कि.मी. अंतरावर आहे. गावापासून तालुक्याचे ठिकाण वरुड सुमारे 8-10 कि.मी. अंतरावर आहे. गाव राज्य महामार्गाच्या निकटतम आहे, जो परिवहन सुविधा प्रदान करतो.

हवामान आणि ऋतू:
गावात उष्ण हवामान आहे. वर्षाकाल जून ते सप्टेंबर, हिवाळा डिसेंबर ते फेब्रुवारी, उन्हाळा मार्च ते मे पर्यंत रहतो. वार्षिक पाऊस सुमारे 700-850 मि.मी. असते.

स्थलाकृति:
गाव समतल भूभागात स्थित आहे. मातीची गुणवत्ता कृषीसाठी उपयुक्त असून मुख्यतः काळी मातीचा विस्तार आहे.

लोकसंख्या व जनांकिकी (2011 जनगणना)

एकूण लोकसंख्या:

• पुरुष: 436-440
• महिला: 375-380
• एकूण: 815-945 (स्रोत भेदानुसार अंतर)

घरे आणि कुटुंबे:

• एकूण घरे: 167-203
• घरांची सरासरी संख्या: 4-5 सदस्य
• लिंग गुणोत्तर: 900-950 (प्रति 1000 पुरुषांना महिला)

बाल लोकसंख्या:

• 0-6 वर्षे: सीमित डेटा (सुमारे 8-10%)
• बाल लिंग गुणोत्तर: आकर्षक

सामाजिक वर्गीकरण:

• अनुसूचित जाती (SC): लगभग 15-20%
• अनुसूचित जमाती (ST): लगभग 3-5%
• इतर वर्ग: 75-80%

साक्षरता (2011 जनगणना)

एकूण साक्षरता दर: 70-75% (अनुमानित)

• पुरुष साक्षरता: 80-85%
• महिला साक्षरता: 60-65%
• बहुतांश साक्षर लोकसंख्या: प्राथमिक शिक्षा पर्यंत

नोट: पिंपळखुटा गावातील साक्षरता दर महाराष्ट्र राज्यातील सरासरी साक्षरता दर (82.34%) पेक्षा कमी आहे. शिक्षासंबंधी जागरूकता वाढवण्याची गरज आहे.

रोजगार व कामगार (2011 जनगणना)

कामगारांचे वर्गीकरण:

• एकूण कामगार: 300-350 (अनुमानित, 40-50% एकूण लोकसंख्या)
• मुख्य कामगार: 90% पर्यंत
• सीमांत कामगार: 10% पर्यंत

व्यवसायाचे वर्ग:

• कृषी: 200+ कामगार (प्राथमिक व्यवसाय)
• कृषी मजूर: 50+ कामगार
• अन्य व्यवसाय: लघु उद्योग, व्यापार, सेवा क्षेत्र

कामगारांची विशेषताएं:

• अधिकांश कामगार पुरुष आहेत
• कृषि आधारित अर्थव्यवस्था मुख्य रोजगार स्रोत
• मौसमी रोजगार देखील उपलब्ध
• शहरी क्षेत्रांमध्ये मर्यादित प्रवास

अर्थव्यवस्था

प्रमुख व्यवसाय: कृषी

मुख्य पिके:

• व्यापारीदृष्ट्या महत्त्वाचे पीक: ऊस, कपास
• अन्नधान्य पिके: ज्वारी, बाजरी, गहू
• दाल व तेल बीज: हरभरा, मूंग, सोयाबीन
• सब्जियां: प्याज, टोमॅटो, बेला मिरची

कृषि अर्थव्यवस्था:

गावाची अर्थव्यवस्था प्रामुख्याने शेतीवर आधारित आहे. बहुतांश कुटुंबांचा उपजीविकेचा मुख्य स्रोत शेती आहे. ऊस आणि कपास हे व्यापारीदृष्ट्या महत्त्वाचे पीक असून ज्वारी आणि बाजरी ही अन्नधान्य पिके स्थानिक गरजांसाठी घेतली जातात.

सिंचन:

गावात सिंचनासाठी विहिरी, बोअरवेल व कालव्यांचा वापर केला जातो. कमी पावसामुळे शेतकरी ठिबक सिंचन व पाणी साठवण तंत्रांचा वापर करतात.

पूरक व्यवसाय:

शेतीव्यतिरिक्त दुग्धव्यवसाय, कुक्कुटपालन व लघुउद्योग हे पूरक व्यवसाय असून ते गावाच्या अर्थव्यवस्थेला पूरक ठरतात आणि कुटुंबांना अतिरिक्त उत्पन्न मिळवून देतात.

कृषी विजली पुरवठा:

• उन्हाळ्यातील पुरवठा: 14-16 तास
• हिवाळ्यातील पुरवठा: 16-18 तास

शिक्षा सुविधा

गावामध्ये उपलब्ध शाळा:

• प्राइमरी स्कूल: 1-2 सरकारी
• मिडल स्कूल: 1 सरकारी
• सेकंडरी स्कूल: 1 सरकारी

महाविद्यालय:

• वरुड किंवा अमरावती येथे (8-85 कि.मी.):
  • अभियांत्रिकी महाविद्यालय
  • वैद्यकीय महाविद्यालय
  • व्यवस्थापन संस्था
  • पॉलिटेक्निक कॉलेज
  • कृषी महाविद्यालय

गावात प्राथमिक आणि माध्यमिक शिक्षासाठी सरकारी शाळा आहेत. उच्च शिक्षणासाठी विद्यार्थी वरुड व अमरावती येथील संस्थांमध्ये जातात.

आरोग्य व आरोग्य सेवा

गावामध्ये उपलब्ध आरोग्य सेवा:

• आरोग्य उप-केंद्र: 1 (प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा)
• प्राइवेट डॉक्टर/क्लिनिक: 1-2 (मर्यादित)
• औषध दुकाने: 1-2

वरुड किंवा अमरावती येथे उपलब्ध आरोग्य सेवा:

• वरुड (8-10 कि.मी.):
  • प्राथमिक आरोग्य केंद्र (PHC)
  • अलोपॅथीक रुग्णालय
  • प्रसूति आणि बाल कल्याण केंद्र
• अमरावती (80-85 कि.मी.):
  • सामुदायिक आरोग्य केंद्र (CHC)
  • संदर्भ अस्पताल
  • विशेषज्ञ उपचार सेवा

गावात प्राथमिक आरोग्य सेवा उपलब्ध आहेत. विशेष उपचारासाठी रुग्णांना वरुड किंवा अमरावती जाणे आवश्यक असते. गाव आशा आणि आंगनवाडी कार्यकर्त्यांद्वारे समर्थित आहे.

संपर्क व परिवहन

रस्ते व संपर्क:

• जिल्हा रस्ता: गावातून जाता (पक्का रस्ता)
• तालुक रस्ते: गाव पर्यंत जाते
• गाव रस्ते: आंशिक पक्के

सार्वजनिक परिवहन:

• सरकारी बस सेवा: दैनिक - सकाळ व संध्याकाळ
• खाजगी बस सेवा: नियमित, वरुड-जरुड-पिंपळखुटा मार्गावर
• ऑटो रिक्षा: व्यक्तिगत परिवहन साठी उपलब्ध

रेल्वे:

• निकटतम रेल्वे स्टेशन: बेनोडा (~5-6 कि.मी.)
• अन्य स्टेशन: वरुड रेल्वे स्टेशन (~8-10 कि.मी.)

डाक सेवा:

• डाक वितरण: नियमित (जरुड पोस्ट ऑफिस अंतर्गत)

संचार व्यवस्था:

• मोबाइल नेटवर्क: Jio, Airtel, VI - सर्व पहुंचात
• मोबाइल कव्हरेज: उत्तम (3G/4G उपलब्ध)
• ब्रॉडबैंड: BSNL द्वारे उपलब्ध

जवळील गाव:

• जरुड: 2-3 कि.मी.
• बेनोडा: 5-6 कि.मी.
• वरुड (तालुक्याचे ठिकाण): 8-10 कि.मी.

पाणीपुरवठा व स्वच्छता

पिण्यासाठी पाणीपुरवठा:

• उपचारित नल पाणी: मर्यादित उपलब्धता
• ढक्कनदार विहिर: 20+ स्थानांवर उपलब्ध
• हातचाली पंप: सार्वजनिक घाटांवर
• ट्यूबवेल/बोरहोल: कृषीसाठी, घरांमध्ये निजी

स्वच्छता व अपशिष्ट प्रबंधन:

• स्वच्छता कव्हरेज: वाढत आहे
• व्यक्तिगत शौचालय: बहुतांश घरांमध्ये निर्मित
• घर-घरातून कचरा संग्रहण: नियमित

विजली आणि विद्युत पुरवठा

घरेलू विजली:

• आवासीय क्षेत्रांमध्ये विजली पुरवठा
• स्ट्रीट लाइटिंग: मुख्य गलीवर

कृषी विजली:

• कृषी पंप कनेक्शन: अधिकांश शेतकऱ्यांकडे
• ऊर्जा दक्षता: ड्रिप सिंचनला प्रोत्साहन दिले जात आहे

विजली वितरण:

• वितरण विभाग: महाविदर्भ विद्युत वितरण कंपनी
• मीटरिंग: मीटरयुक्त कनेक्शन

समुदाय आणि जीवनशैली

गावातील नागरिकांमध्ये परस्पर एकोपा, सामूहिक कार्यसंस्कृती आणि स्वावलंबनाची भावना दिसून येते. गावात स्वच्छता, आरोग्य, शिक्षन व पाणीपुरवठा या मूलभूत सोयींवर विशेष लक्ष दिले जाते.

सामाजिक मूल्य:

• सामाजिक एकता व समरसता
• बुजुर्गांचा सम्मान
• महिला सशक्तिकरणकडे जागरूकता
• शिक्षा आणि कौशल विकासला प्रोत्साहन

सामाजिक संगठन:

• महिला स्वयं सहायता समूह: 3-5 सक्रिय
• शेतकरी क्लब: 1-2
• खेल क्लब: 1

सांस्कृतिक गतिविधीं:

• त्यौहार: दिवाली, होली, दशहरा धूमधामसे साजरे केले जातात
• खेल प्रतियोगिता: वर्षभर अनेक वेळा

प्रशासनिक संरचना

ग्रामपंचायत प्रशासन:

• ग्रामपंचायत: पिंपळखुटा (Pimpalkhuta)
• प्रशासक: सरपंच (निर्वाचित)
• कार्यकारी समिती: उप-सरपंच व पंचांपासून गठित

उच्चतर प्रशासनिक विभाजन:

• तालुका: वरुड
• जिल्हा: अमरावती
• राज्य: महाराष्ट्र
• प्रदेश: विदर्भ

राजनीतिक प्रतिनिधित्व:

• विधानसभा: मोर्शी/वरुड
• लोकसभा: वर्धा
• जिला परिषद: अमरावती

भविष्य विकास योजना

अल्पकालीन योजना (1-2 वर्षे):

• रस्त्यांचे दुरुस्ती आणि देखभाल
• पाणीपुरवठ्याची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी
• पशु आरोग्य शिबिर
• कौशल विकास कार्यशाळा

दीर्घकालीन योजना (3-5 वर्षे):

• कृषी व्यवसायीकरण कार्यक्रम
• जल संचय परियोजना
• ग्रामीण उद्योग विकास
• पर्यावरण संरक्षण
• डिजिटल साक्षरता कार्यक्रम

आव्हाने आणि संधी

मुख्य आव्हाने:

• हवामान परिवर्तन आणि कमी पाऊस
• कृषी-आधारित अर्थव्यवस्थामध्ये विविधतेची कमतरता
• तरुण पलायन
• मूलभूत ढांचे सुधारणीची गरज
• कौशल विकास संधींची सीमा

विकास संधी:

• कृषी पर्यटन विकास
• जैविक कृषीला बढावा
• प्रसंस्करण उद्योग स्थापन
• ई-कॉमर्सद्वारे कृषी उत्पादनांचे विपणन
• अक्षय ऊर्जा परियोजना